Over Coehoorn Centraal of hoe bewoners, ondernemers en gemeente een wijk opnieuw vormgeven

Waartoe is een wijk, een buurt, een stad in staat als alle partijen elkaar vertrouwen en in alle openheid samenwerken? Tot een hele hoop, zo blijkt als je de nog maar korte geschiedenis van Coehoorn Centraal bekijkt. Een prachtig voorbeeld van hoe een burgerinitiatief ertoe leidt dat bewoners, ondernemers en overheid de handen ineen slaan om een wijk op te knappen.

Van prachtplan naar leegstand

Coehoorn is een buurtje in Arnhem dat nog steeds redelijk onbekend is – ook voor de Arnhemmers zelf. Gezien de ligging, tegenover het Centraal Station best vreemd. Maar gezien de geschiedenis niet. Deel van de buurt moest wijken voor een nieuwe aanlooproute naar de binnenstad: panden werden aangekocht voor latere sloop, plannen werden gemaakt voor nieuwe kantoren, en er moesten winkels en appartementen verrijzen. Maar het liep anders, de crisis gooide roet in het eten. Sloop en bouwdrift kwamen gierend tot stilstand. Gevolg: Coehoorn werd van de actielijst afgevoerd met onder meer leegstand als resultaat.

Van leegstand naar creatieve wijk

In maart 2013 gaf de Arnhemse gemeenteraad het gebied vrij aan een aantal toegewijde burgers, waaronder initiatiefnemers van Coehoorn Centraal Paul de Bruijn en Peter Groot. Met overweldigende meerderheid keurde de raad een plan goed om Coehoorn te ontwikkelen tot creatieve wijk. Maar hoe doe je dat: een gebied vrijgeven aan burgers? Wat gebeurt er dan? Niemand wist het, en dus is het een reis naar een nieuwe werkelijkheid. Of, zoals De Bruijn en Groot het verwoorden: ‘We hebben een droom: een levendige wijk, waar geëxperimenteerd wordt op meerdere vlakken. Waar (jong) ondernemerschap de kans krijgt om te starten en door te groeien. Waar creatieve beroepen in contact komen met grote bedrijven. Waar onderwijs en bedrijfsleven elkaar ontmoeten en samen werken aan nieuwe producten en diensten. Maar ook een wijk waar de bewoners elkaar en de nieuwe ondernemers elkaar in ontspannen sfeer kunnen ontmoeten.’

Nieuwe werkelijkheid

Wat Coehoorn vooral zo bijzonder maakt is dat het niet gaat om één leegstaand pand met één eigenaar dat een nieuwe (creatieve) invulling moet krijgen. Het gaat om in totaal 7 panden en het hele open gebied daarom heen dat opnieuw vormgegeven gaat worden. Bewoners, ondernemers, creatieven en de gemeente zijn allemaal belanghebbenden in dit project. De Bruijn en Groot: ‘We willen mét de bewoners en de ondernemers uit de wijk en de toekomstig gebruikers van de beschikbare (kantoor-) ruimten invulling geven aan een revitalisering van de wijk. Als onze plannen al vast zouden liggen, zou er geen ruimte meer zijn voor een eigen invulling door de wijk zelf. Plannen vergen inspraak, dromen vragen om participatie.’
Juist daarom is het een voorbeeldproject waar vanuit heel Nederland veel belangstelling voor is. Want alle stakeholders krijgen een andere, nieuwe rol die ze in samenspraak moeten vormgeven.

Geld en sociaal kapitaal

De crux? Open communicatie en energie, zoals de initiatiefnemers in hun blog schrijven: ‘Energie om onze stad, de wijk, weer in haar kracht te zetten. Om het onbenutte potentieel van de burger, de wijkbewoners, in te zetten. De burger de ruimte te bieden om zijn eigen omgeving mede vorm te geven. Met haar handen. Met haar kennis. Met haar contacten. Natuurlijk helpt geld een beetje om initiatieven op gang te helpen, maar het potentieel van 150.000 inwoners van onze stad is onbetaalbaar voor welke overheid dan ook. Wie dat weet te mobiliseren, brengt de stad verder, verder dan de fantasie reikt.’

Stadspark in maar 2 weken

De totstandkoming van een stadspark in maar 2 weken (!) is daarvan een mooi voorbeeld. NL Greenlabel, dat een congres organiseerde in Coehoorn Centraal, wilde een groen voetafdruk achterlaten en ging in gesprek met De Bruijn en Groot. In de buurt leefde al langer het plan voor een stadspark. Eind 2014 kwam de buurt bij elkaar om plannen te maken, niet lang daarna werd gestart met de aanleg en op 14 november 2014 werd het park geopend. Nu is er een park op een voorheen rommelig terrein dat dienst deed als parkeerplek en opslagruimte voor bouwmateriaal. En waar al ruim 20 jaar (!) plannen voor werden gemaakt, die te groot en dus onuitvoerbaar waren.

Pak op die handschoen

Het ging bij Coehoorn Centraal niet over het rendabel maken van leegstaand vastgoed, dat kan een mooi neven-effect zijn, benadrukken alle partijen. Het ging om het inzetten van publiek vastgoed voor een reeks van doelen: maatschappelijk, sociaal, economisch.

De initiatiefnemers erkennen het zelf: ze zijn er nog lang niet. In een van hun blogs schrijven ze: ‘Het project Coehoorn Centraal is mede geslaagd als we tot nieuwe rekenmodellen komen die sector-overstijgend de effecten van dit type burgerinitiatieven kunnen aantonen. De uitdaging is om dit nieuwe type projecten financieel duurzaam te maken opdat continuïteit is gegarandeerd en de toenemende waarde, maatschappelijk en economisch, daar laat landt waar de waarde is gecreëerd.’

Ik zeg: oppakken die handschoen!

Dit bericht is eerder gepubliceerd op sociaalondernemen.nu onder de titel: Over Coehoorn Centraal of hoe bewoners, ondernemers en gemeente een wijk opnieuw vormgeven
Petra Kroon

Over Petra Kroon

Petra Kroon is social journalist en vertelt verhalen over changemakers en social innovation. Dat doet ze via haar mediaproduktiehuis bureau goedgeefs. Zo heeft ze het concept bedacht voor de eerste glossy wereldwijd over sociaal ondernemerschap en was ze daar hoofdredacteur van. Ze is oprichtster van The Social Reporters, een netwerk van journalisten, fotografen en filmers die via social media live verslag doen van events. Ze heeft onder meer geblogd voor Skoll World Forum, het grootste internationale congres over sociaal ondernemerschap, en SOCAP/Europe, een internationaal congres over impact investing.: Sinds 2008 blogt ze op op haar eigen blog sociaalondernemen.nu. Haar motto: inspiring people to be part of a better world. Lees meer over bureau goedgeefs, volg Petra via Twitter, connect via Facebook of via Linkedin