Levende democratie kan niet zonder vertrouwen – en een gezonde dosis wantrouwen

Al in mei 2012 riep de WRR de overheid op om meer open te staan voor burgers die zich inzetten voor de samenleving. In een lijvig rapport kwam het adviesorgaan met een groot aantal aanbevelingen. Kern daarvan: Vertrouwen is de basis voor een levende democratie en daar moet hard aan gewerkt worden.
Eind 2013 is het de vraag hoeveel van die aanbevelingen al praktijk zijn geworden.

‘Het trefwoord van een levende democratie die bouwt op burgerbetrokkenheid is vertrouwen. Vertrouwen van beleidsmakers in burgers, vertrouwen van burgers in beleidsmakers en in elkaar. Het is echter geen blind vertrouwen. Een gepaste dosis vertrouwen is essentieel voor de representatieve democratie en onderlinge betrokkenheid, en een gepaste dosis wantrouwen voor de corrigerende tegenmacht en de maatschappelijke vernieuwing.’

Als je niet beter zou weten, zou je denken dat bovenstaand citaat een heel actuele uitspraak is van, bijvoorbeeld, een politicus. Niets in minder waar, het is een passage uit het WRR-rapport ‘Vertrouwen in burgers’, dat al meer dan anderhalf jaar geleden verschenen is, om precies te zijn in mei 2012. Het rapport onderzoekt wat beleidsmakers kunnen doen om burgers beter te betrekken bij de samenleving.
Een definitief antwoord geeft het niet; daarvoor is de huidige maatschappij te complex, stellen de opstellers.

Aanbevelingen geven ze wel. Maar het lijkt of de politiek en de bestuurders heel weinig van dat rapport hebben opgestoken, alsof het in een diepe la beland is, waar het ligt te verstoffen. Dat is heel jammer, al was het alleen maar omdat er heel goede aanbevelingen in staan. Waar we ook nu nog van kunnen leren, mits we ze toepassen in de praktijk.

De allerbelangrijkste les uit het WRR rapport is dat beleidsmakers meer moeten openstaan voor burgers die zich inzetten voor de samenleving. Laat ze meer denken vanuit het perspectief van burgers en minder vanuit de bestuurlijke logica. Concreet doen de onderzoekers 4 aanbevelingen hoe je de betrokkenheid van burgers – en dus hun vertrouwen in de maatschappij- kunt vergroten;

Creëer tegenspel

Wees niet bang voor tegenspel. Het houdt beleidsmakers scherp en geeft hun de mogelijkheid om de creativiteit en het oplossingsvermogen van de samenleving aan te boren. Dat kan overigens niet zonder goede informatie van beide kanten. Dat is een absolute voorwaarde.

Versterk alledaagse invloed

De leefomgeving van burgers is veel groter dan alleen hun buurt. Dat komt door virtuele verbindingen. Hun betrokkenheid gaat dan ook verder dan alleen hun fysieke woonomgeving. Door eenzijdig het vizier te richten op participatie op buurtniveau laten overheden kansen liggen.

Stimuleer maatschappelijk verkeer

Niet iedereen kan zelfstandig vormgeven aan zijn betrokkenheid. Soms is gerichte inzet nodig van professionele ‘frontlijnwerkers’ als agenten, welzijnswerkers, buurtconciërges en goed toegeruste vrijwilligers. Zij kunnen prima verbinders zijn tussen burgers en overheden.

Bouw steunpilaren

De manieren waarop burgers beleidsmakers proberen te beïnvloeden, zijn toegenomen. Traditionele belangenbehartigers (zoals politieke partijen, maatschappelijke instellingen, vakbonden en ngo’s) blijven belangrijk, maar zullen zich meer moeten instellen op een wisselende achterban. Daarnaast moeten beleidsmakers ruimte bieden voor nieuwe vormen van belangenbehartiging, via nieuwe ngo’s, maatschappelijk ondernemen en nieuwe verbanden van burgers.

Het hele rapport met alle aanbevelingen kun je hier downloaden. Wil je alleen een samenvatting lezen, dan kun je die hier downloaden of hier online lezen.

Petra Kroon

Over Petra Kroon

Petra Kroon is social journalist en vertelt verhalen over changemakers en social innovation. Dat doet ze via haar mediaproduktiehuis bureau goedgeefs. Zo heeft ze het concept bedacht voor de eerste glossy wereldwijd over sociaal ondernemerschap en was ze daar hoofdredacteur van. Ze is oprichtster van The Social Reporters, een netwerk van journalisten, fotografen en filmers die via social media live verslag doen van events. Ze heeft onder meer geblogd voor Skoll World Forum, het grootste internationale congres over sociaal ondernemerschap, en SOCAP/Europe, een internationaal congres over impact investing.: Sinds 2008 blogt ze op op haar eigen blog sociaalondernemen.nu. Haar motto: inspiring people to be part of a better world. Lees meer over bureau goedgeefs, volg Petra via Twitter, connect via Facebook of via Linkedin