Hoe controleer je vertrouwen?

Je hoeft je ogen en oren maar een beetje de kost te geven en je ziet overal voorbeelden van vertrouwen, of het gebrek eraan. Zo sprak Arno Visser, lid van de Algemene Rekenkamer zondag in het tv-programma Buitenhof, de vrees uit dat er weinig of geen controle zal zijn op de besteding van het geld dat in 2015 wordt overgedragen aan gemeenten om bijvoorbeeld de jeugdzorg te regelen. ‘De nachtmerrie is dat straks niemand het kan controleren’, aldus Visser.

Wantrouwen van de zuiverste soort. In de Volkskrant waren 2 anderen hem afgelopen week al voorgegaan in dit gebrek aan vertrouwen. Centrale aanname in deze kwestie is dat controle leidt tot een juiste uitvoering, in dit geval besteding van publiek geld voor publieke taken.

Wantrouwen leidt niet tot juist gedrag

De vraag is natuurlijk of controle ook werkelijk leidt tot een juiste uitvoering, en dus bijdraagt aan vertrouwen. De vraag stellen is ‘m beantwoorden. En dus dringt een volgende vraag op: Is er niet een ander mechanisme?
In een publicatie uit november 2008 (inderdaad, al 5 jaar geleden) stelt Pieter Hilhorst, toen nog publicist, tegenwoordig wethouder in Amsterdam, dat georganiseerd wantrouwen – een synoniem voor controle- helemaal niet effectief is. Het leidt tot enorme bureaucratie omdat er talloze formulieren ingevuld moeten worden om aan regeltjes te voldoen. En, ook niet onbelangrijk, er gaat geen prikkel vanuit om wél juist te handelen. Hilhorst in zijn publicatie: ‘Heeft iemand niet gesjoemeld, dan wordt hij de keer erop precies hetzelfde behandeld als iemand die een vorige keer de kluit heeft belazerd.’

Voorlopers, klaplopers en meelopers

In navolging van bestuurskundige Arthur Ringeling stelt Hilhorst voor om te handelen op basis van geïnformeerd vertrouwen. In elke branche, zo stelt Ringeling, kun je een onderscheid maken tussen voorlopers, meelopers en klaplopers. De voorlopers hebben het goed voor elkaar en willen zich aan de wet houden. De klaplopers daarentegen doen alles waarmee ze weg kunnen komen, en de meelopers hangen ertussenin. Dat betekent niet dat de voorlopers dus geen controle meer hoeven te ondergaan, blindelings vertrouwen is naïef, maar ze vallen in een veel generieker controlesysteem dan de klaplopers die aantoonbaar regels aan hun laars lappen. Die worden onderworpen aan een heel nauwkeurig controlesysteem. Hier gaat het principe op resultaten uit het verleden zijn weliswaar geen garantie maar wel een indicatie.

Tot dat inzicht over geïnformeerd vertrouwen was de overheid in 2008 nog niet gekomen, getuige het stuk van Hilhorst. Des te treuriger is de constatering dat in de afgelopen 5 jaar de overheid niet zo heel veel geleerd heeft. En dus moeten we inderdaad ons hart vasthouden voor onder meer de overheveling van gelden en verantwoordelijkheden van de landelijke overheid naar de lokale. Niet zo zeer omdat er geen controle is, maar omdat het vooralsnog ontbreekt aan vertrouwen dat het goed komt. Immers, resultaten uit het verleden……

Petra Kroon

Over Petra Kroon

Petra Kroon is social journalist en vertelt verhalen over changemakers en social innovation. Dat doet ze via haar mediaproduktiehuis bureau goedgeefs. Zo heeft ze het concept bedacht voor de eerste glossy wereldwijd over sociaal ondernemerschap en was ze daar hoofdredacteur van. Ze is oprichtster van The Social Reporters, een netwerk van journalisten, fotografen en filmers die via social media live verslag doen van events. Ze heeft onder meer geblogd voor Skoll World Forum, het grootste internationale congres over sociaal ondernemerschap, en SOCAP/Europe, een internationaal congres over impact investing.: Sinds 2008 blogt ze op op haar eigen blog sociaalondernemen.nu. Haar motto: inspiring people to be part of a better world. Lees meer over bureau goedgeefs, volg Petra via Twitter, connect via Facebook of via Linkedin